X
تبلیغات
رایتل
یکشنبه 29 دی‌ماه سال 1387

گزارش برنامه پنجم، گام دوم توسعه علم و فناوری  

منبع:موج

با در نظر گرفتن توسعه امور فرهنگ و علم و فناوری در قالب یک فصل و در 11بند در برنامه چهارم، وزن فرهنگی بیش از وزن علمی این فصل در برنامه مذکور در نظر گرفته شده بود و تنها 4 بند از بندهای مذکور به علم و فناوری کشور توجه داده شده بود.
کلی گویی و عدم توجه جزئی به بخش علم و فناوری و هدف گیری کلان و بین دستگاهی را می‏توان از نقاط عمده ضعف برنامه چهارم عنوان کرد.
برنامه پنجم، امور علمی و فناوری را در 5 بخش تبیین و تحول در نظام آموزش و عالی و پژوهش را در 5 قسمت بیان داشته است.
علم و فناوری در برنامه پنجم توسعه، تحول در نظام آموزش عالی و پژوهش، تحول در نظام آموزش و پرورش و با هدف ارتقای کیفی براساس نیازهای و اولویت های کشور در سه بخش دانش مهارت و تربیت و نیز افزایش سلامت روحی و جسمی دانش آموزان مطرح شده است.

جایگاه دوم علم و فناوری، گام رو به جلوی چشم انداز 20ساله
برنامه چهارم، توسعه در بخش علم و فناوری خود با تاکید بر ایجاد انگیزه و عزم ملی برای دستیابی به اهداف مورد نظر در افق چشم انداز را مطرح ساخته بود. به نظر می‏رسد این هدف با توجه به افزایش پویایی اساتید دانشگاه و نخبگان علمی محقق شده است. درخشش نخبگان ایرانی در جشنواره‏های داخلی و بین اللمللی، پیشرفت‏های پزشکی و مهندسی کشور، افزایش 20 درصدی انتشار مقالات علمی صاحب نظران ایرانی در نشریات معتبر بین المللی دلیلی بر این مدعا است.
اگر چه بازنشستگی اجباری اساتید خبره دانشگاهی به دلیل افزایش سن اساتید و بالای 70سال بودن آنها به منزله از دست دادن این نیروهای فعال در عرصه علمی کشور مطرح نشد، اما واقعیت این است که موضوع اخیر به ضرر بدنه دانشگاهی کشور تمام شده و عملا دست یابی به تجربیات این اساتید پیشکسوت با بازنشستگی آنها سخت تر عملی می‏شود.
وزارت علوم از استفاده از تجربیات اساتید پیشکسوت از طریق ایجاد اتاق برای این اساتید بازنشسته در دانشگاه خبر می‏دهد که خود نقطه امیدی است.
در بخشی از بند 5 برنامه چهارم توسعه بر لزوم آگاهی کافی از تاریخ ایران، فرهنگ، تمدن و هنر ایرانی – اسلامی و اهتمام جدی به زبان فارسی تاکید شده است. به نظر می‏رسد این بند از برنامه چهارم اگر چه با تلاش جدی مواجه بوده اما هنوز به اهداف مورد نظر دست نیافته است.
استفاده از عبارات فارسی در میان مردم به جهت دقت نظر بیشتر رسانه ملی جهت استفاده از کلمات فارسی افزایش یافته و آموزش زبان فارسی به دلیل پی گیری نهادهای دانشگاهی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در اکثر کشورها با اقبال بیشتری نسبت به گذشته مواجه بوده است.
در حالی که مسئولان علم و فناوری همواره از کافی نبودن بودجه تحقیق و پژوهش گلایه مند هستند، به نظر می‏رسد سهم یک درصدی بودجه تحقیق و پژوهش با توجه به تاکید بند 1-7برنامه پنجم مبنی بر افزایش بودجه تحقیق و پژوهش به 3 درصد تولید ناخالص داخلی تا پایان برنامه پنجم در آستانه تغییر قرار دارد.
برنامه پنجم در بخش دیگری از بند مذکور با تاکید بر لزوم افزایش ورود دانش آموختگان دوره کارشناسی به دوره‏های تحصیلات تکمیلی و لزوم ورود 20درصد کارشناسان به تحصیلات تکمیلی هوشمندانه، تربیت نیروی کار آمد و افزایش سطح تحصیلات را پیگیر است.
به عبارت دیگر، تا پایان برنامه پنجم شاهد حضور یک پنجم از دانشجویان مقطع کارشناسی در کلاس‏های کارشناسی ارشد و دکتری خواهیم بود. این موضوع به جهت اجرایی شدن نیازمند افزایش مدرسان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، فضای علمی مناسب و ایجاد زمینه فعالیت کاری متناسب با تحصیلات در کشور است.
اگرچه افزایش نیروی تحصیل کرده به عنوان اهداف علم و فناوری برنامه پنجم توسعه تبیین شده، اما در حقیقت این هدف را می‏توان مقدمه‏ای بر دستیابی به جایگاه دوم علم و فناوری و تثبیت آن در برنامه پنجم دانست که خود پیش شرط رسیدن به جایگاه اول علم و فناوری در چشم انداز بیست ساله است.
مهدی زاهدی وزیر علوم معتقد است برنامه پنجم در عرصه تولید علم و فنآوری با یک تلاش شبانه روزی اصحاب علم و فنآوری می‏تواند در پایان برنامه به مقام اول برسد.

آموزش پرورش تحول می‏خواهد اما نمی‏تواند
در حالی که تحول در نظام آموزش و پرورش هدف بند 8 برنامه پنجم است، وزیر آموزش و پرورش پیش از این بارها بر لزوم ایجاد تغییر و تحول در آموزش و پرورش تاکید کرده است.
افزایش سطح سواد عمومی به 92درصد را می‏توان موفقیت نسبی وزارت آموزش و پرورش در مسئله سواد آموزی عنوان کرد. از سوی دیگر، استخدام رسمی مدرسان نهضت به عنوان معلم در آموزش و پروش تناقضی است که میان این امر با کیفی سازی وجود دارد. استخدام یک هزار معلم نهضت به صورت رسمی در کنار بار مالی می‏تواند به عنوان جرقه مشکلات آموزشی تلقی گردد.
با وجود تلاش نهضت سواد آموزی در رفع بیسوادی طی 20 سال گذشته، واقعیت این است حضور یک معلم نهضت بر سر کلاس درس مغایر با کیفی سازی است و این امر مورد تاکید وزیر آموزش و پرورش نیز قرار گرفته است.
به دلیل عدم نیاز به کلاس‏های نهضت سواد آموزش در بسیاری از شهرها به دلیل عدم وجود متقاضی و جمعیت هدف، وزیر آموزش و پرورش از برگزاری جشن پایان کار نهضت سواد آموزی در سال 1390خبر داد.
یک هزار نیروی نهضتی که وارد بدنه آموزش و پرورش می‏شوند و مسئله استخدام آنها امسال نهایی می‏شود، به عنوان معضل کیفی سازی آموزش و پرورش مطرح است.
مسئله دیگری که مشکل اصلی افزایش دانش و مهارت در بخش آموزش و پرورش است، تربیت معلمین فوق دیپلم در مرکز تربیت معلم است در حالی که حداقل تحصیلات مورد نیاز برای استخدام در آموزش و پرورش لیسانس است. به بیان دیگر، فارغ‏التحصیل دانشگاه تربیت معلم برای ورود به بدنه آموزش و پرورش باید از دانشگاه دیگری که استانداردهای آموزش و تربیت دانش آموزان و روش‏های اداره کلاس را تدریس نمی‏کند مدرک کارشناسی دریافت کند و این امر به اتلاف هزینه و وقت به منظور تربیت مدرس منجر می‏شود.
مسئله بعدی آموزش و پرورش، نیاز به تغییر محتوای درسی در برخی مناطق کشور و توجه بیشتر به بومی سازی مواد تحصیلی جهت افزایش مهارت دانش آموزان است.
مسئله آخر، عدم اشراف دیپلمه‏ها و فارغ التحصیلان مقطع پیش دانشگاهی به مهارت زندگی و یاد گیری مطالب به اندازه نیاز آزمون کنکور یا به عبارتی رویکرد درس خواندن کنکوری دانش آموزان است.
آموزش پرورش به منظور دست یابی به اهداف برنامه پنجم نیازمند تربیت معلمین با مهارت و علم و واجد شرایط است و باید رویکرد جذب و تربیت نیروی خود را تغییر دهد. ضمن آن که جهت افزایش سلامت روحی و جسمی دانش آموزان برنامه‏های دقیق تر از تغذیه با شیر و نان غنی شده را پیش بگیرد و به رویکرد پرورشی آموزش و پرورش توجه ویژه کند.
در کنار این دو مسئله، آموزش و پرورش که نقش آن به واسطه حضور پر رنگ رسانه‏های جمعی در تربیت دانش آموزان این روزها سهم کمتری از تربیت را دارد، باید با برنامه‏ای دقیق از وسایل ارتباط جمعی و تکنولوژی روز جهت تربیت آینده سازان کشور تلاش کند.
وزیر آموزش و پرورش معقتد است تحول در آموزش و پرورش امری ممکن اما مشکل است و این امر عزم جدی همه مسئولان ذیربط را می‏طلبد.

نقشه جامع علمی کشور
تکمیل و اجرای نقشه جامع علمی کشور از اهداف تعیین شده در برنامه پنجم است. به نظر می‏رسد تاکید قانوگذار بیشتر متوجه اجرایی شدن نقشه جامع علمی کشور باشد. بر اساس اعلام شورای عالی انقلاب فرهنگی، نقشه جامع علمی کشور در حال حاضر مراحل نهایی خود را طی می‏کند واحتمالا از سال آینده اجرا خواهد شد.
نقشه جامع علمی کشور در مرحله تهیه قدری کند پیش رفت که البته دقت نظر و توجه به همه جانبه بودن را می‏توان از دلایل این امر عنوان کرد.

هدفمند شدن حمایت از نخبگان
مهم‏ترین حمایت از نخبگان و نوآوران را می‏توان اجرایی شدن قانون حمایت‏های معنوی از آثار و کمک به تجاری سازی دانست.
حال که حمایت از نخبگان به عنوان هدفی از اهداف برنامه پنجم تبیین شده است، زمان آن رسیده تا حضور نخبگان در فضای اقتصاد و صنعت بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
در طول برنامه چهارم توسعه، حمایت از نخبگان تنها به صورت پرداخت کارانه مطرح بود و تجاری سازی طرح‏های نوآورانه تنها به پرداخت وام‏های نه چندان کاربردی و مکفی محدود می‏شد. رفع دغدغه خطر پذیری مالی در مراحل پژوهشی و آزمایشی و کمک به تجاری سازی، نوید بهبود روند نخبه پروری را در کشور مطرح کرده است.
به نظر می‏رسد زمان آن رسیده تا حمایت از نخبگان به صورت دقیق تر مطرح شود و مورد توجه قرار گیرد که اگر نباشد، حمایت مالی و معنوی از نخبگان و نوآوران رسیدن به جایگاه اول علم و فناوری در منطقه قابل دسترس نخواهد بود.

خصوصی سازی و نقش آن در فناوری
شاید بتوان خصوصی سازی را یکی از نقاط موثر و مستتر در تمامی اهداف برنامه پنجم دانست. تحول در نظام آموزشی و کیفی سازی آن نیازمند مشارکت مردمی است و واگذاری بخشی از امور به مردم را در خود نهفته دارد.
افزایش بودجه تحقیق و پژوهش به 3درصد تولید ناخالص ملی مودید این مطلب است که در صورت حضور و فعالیت بخش خصوصی در عرصه اقتصاد و صنعت علاوه بر افزایش تولید ناخالص ملی کشور، بازوی پر توان بخش خصوصی این بار می‏تواند بر حضور و بروز بیشتر پژوهش کشور کمک کند.
خصوصی سازی در کنار تاکید برنامه پنجم به ارتباط موثر میان دانشگاه و مراکز پژوهشی با صنعت و بخش‏های مرتبط خود بر لزوم توجه بخش خصوصی به علم و فناوری و تاکید بر پژوهش به منظور به دست آوردن جایگاه اقتصادی مناسب منقطه را مد نظر قرار داده است.
دولت با حمایت از نخبگان و تاکید بر لزوم توانمد سازی بخش غیر دولتی جهت مشارکت در تولید علم و فناوری، به نوعی قصد در ترغیب حضور بخش غیر دولتی در افزایش تولیدات علمی دارد.
برنامه پنجم توسعه بیش از برنامه چهارم بر توسعه علم و فناوری توجه داشته و با نگاهی موشکافانه به مسئله علم و فناوری نگریسته است. این برنامه بر نخبه پروری و تولید علم و فناوری برپایه پژوهش تاکیدی جدی و ویژه نموده و این امر را هدف کلان بخش علم و فناوری مطرح ساخته است.
برنامه پنجم توسعه در حالی مطرح شد که وزیر علوم و تحقیقات و فناوری با استناد بر آمار موجود معقتد است وزاتخانه متبوعش از اهداف برنامه چهارم جلوتر است و می‏تواند به اهداف علمی تعیین شده در چشم انداز بیست ساله تا پایان برنامه پنجم یعنی در 10ساله اول چشم انداز دست یابد.
به تعبیر کارشناسان، برنامه چهارم گام اول و برنامه پنجم گام دوم توسعه علمی کشور است.
این در حالی است که دسترسی به اهداف چشم انداز، پیش گامی بخش علمی کشور را می‏طلبد.